Attilio Ariosti (
Bologna, 5 de novembre de 1666 -
London, 3 de setembre de 1729) va ser un compositor italià. Entre el 1672 i el 1684 va ser
chierico a
San Petronio on va rebre, alhora, formació musical. A partir del 1688 va començar a treballar d'organista a la
Basílica de Santa Maria dei Servi de Bolonya. Poc després, el 1692, va esdevenir diaca assumint el nom de "
frate" en correspondència amb les seves obligacions tot i que també va ser conegut amb el nom de
Padre Ariosti. Les seves primeres obres van aparèixer el 1693 i el 1695 amb dedicació expressa als seus patrons. Aquestes partitures van atraure l'interès del Duc de Mantova qui el va contractar al seu servei el març de 1696 en un fet registrat en un dels seus oratoris amb l'etiqueta "
P[adre] Attilio Ottavio Ariosti, virtuoso della [duca di Mantova]". Poc després de publicar la seva primera òpera el 1697, el duc el va enviar a Berlin on va entrar com a
maître de musique de la Cort de
Sophie Charlotte. Tot i les peticions expeses pel seu retorn a Bolonya, Ariosti va decidir quedar-se al servei de la Cort alemanya fins a la fi del regnat de Sophie Charlotte viatjant, acte seguit, a Viena. Allà hi va romandre 7 anys escrivint una òpera, tres oratoris i una vintena de cantates, entre altres obres. El seu ressò el va convertir en una figura estimada per l'emperador
Josep I qui el va acollir com a músic i diplomàtic per la qual cosa va viatjar arreu d'Europa en representació de l'emperador, en un càrrec que va mantenir fins el 1711. A partir d'aleshores, algunes desavinences amb
Wilhelmine Amalie von Braunschweig-Lüneburg, l'esposa i viuda de l'emperador, van motivar el seu acomiadament d'aquest càrrec. El 1716 va viatjar a Londres on va realitzar nombroses aparicions públiques com a compositor d'òperes però també com a diplomàtic al servei de
Karl III. Allà va conèixer i treballar estretament amb
Händel i
Bononcini i va assolir el major renom a partir del 1723, any que va publicar una sèrie de partitures que van assolir un gran èxit, com la seva col·lecció de
Six lessons for the viola d'amore (1724). Va romandre a Londres la resta de la seva vida, morint el setembre de 1729.
OBRA:
Vocal secular:
Stage:
music lost unless otherwise stated
Erifile (dramma per musica, 3, G.B. Neri), Venice, S Salvatore, carn. 1697
L'Inganno vinto dalla Costanza [Atys, Atide] (pastorale, 3, O. Mauro), Berlin, Lietzenburg, 6 June 1700
La fede ne' tradimenti (dramma per musica, 3, after G. Gigli), Berlin, Lietzenburg, 12 July 1701, GB-Lbl
Il bene dal male (trattenimento carnavalesco), Vienna, Hof, ?1704, Act 1 A-Wgm
Amor tra nemici (dramma per musica, 3, P.A. Bernardoni), Vienna, Hof, 4 Sept 1708, Wn, Act 3 Wgm; rev. as Almahide, London, Queen's, 10 Jan 1710, incl. arias by G. Bononcini, Songs (London, 1710); Bayreuth, carn. 1715
Tito Manlio (dramma per musica, 3, ?N.F. Haym), London, King's, 4 April 1717, GB-Lbl
Caio Marzio Coriolano (dramma per musica, 3, Haym, after P. Pariati), London, King's, 19 Feb 1723, arias US-BEm, 26 arias (London, 1723/R1984 in BMB, iv/75); London, King’s, 25 March 1732
Vespasiano (dramma per musica, 3, Haym, after G.C. Corradi), London, King's, 14 Jan 1724, arias CA, 35 arias and lib (London, 1724/R1977 in IOB, xxvi and lx); rev. and Ger. trans. G.C. Schürmann, Brunswick, wint. 1732
Aquilio consolo (?Haym, after F. Silvani: Arrenione), London, King's, 21 May 1724, 6 arias (London, 1724)
Artaserse (dramma per musica, 3, after Pariati ?and Zeno), London, King's, 1 Dec 1724, 7 arias (London, 1724)
Dario (dramma per musica, 3, ?Haym, after Silvani: L'inganno scoperto per vendetta), London, King's, 10 April 1725, 10 arias (London, 1725)
Lucio Vero, imperator di Roma (dramma per musica, 3, ?Haym, after Zeno), London, King's, 7 Jan 1727, 6 arias (London, 1727)
Teuzzone (melo-drama, 3, ?Haym, after Zeno), London, King’s, 21 Oct 1727 [possibly arr., rather than composed by, Ariosti]
Cantatas:
†
doubtful
for soprano and basso continuo unless otherwise stated
dates are of earliest known MS copy unless otherwise stated
6 cantatas (London, 1724): Ahi qual cruccio, qual pena (La gelosia), A, bc; Da procella tempestosa (La rosa), S, 2 vn, bc; Freme l'onda e fischia il vento (Il naufragio), A, 2 vn, bc; La dove d'atre tenebre vestito (L'olmo), S, 2 vn, bc; Pesan troppo su l'alma (Libertà acquistata in amore, A, bc; Ritrosetta pastorella semplicetta (L'amor onesto)
Quanto è possente Amor (Diana in Latmo) (P.A. Rolli), S, vn, bc (arias only) (London, 1719)
Abbastanza delusa hai la mia fé Licori, S. Fileno, S. Licori, bc, US-LAuc;
Al tribunal d'Amore ove correan gl'amanti, S-Uu;
Al voler del bene amato, A-Wn;
†Amarissime pene svenate omai, D-Bsb, S-L (attrib. G. Bononcini);
Amo Clori che mi fugge, A, bc, A-Wn;
A piè dell'alto monte (Il ratto di Proserpina), I-Bc;
Ardo ne so per chi (A. Ottoboni), 1709, GB-Lbl;
A te bella cagion de miei sospiri, D-DS, S-L;
Augelletto garruletto (A. Ottoboni), A, bc, 1709, GB-Lbl;
Aure o voi ch'accogliete, I-Rc;
Belle stille che grondate, A-Wn, D-Bsb;
Che dura pena è questa, DS, GB-Cfm;
Che fiero tormento, S, S, bc, D-Bsb;
Che mi giova esser regina (P.A. Bernardoni), S, vn, bc, A-Wn;
Che più mi resta oh Dio, D-SHs;
Che sento Irene amato, Bsb, SHs;
Che si può far già sono amante, A-Wn;
Che ti fece mai quest'alma, D-Bsb, SHs, US-NH;
Cieco dio foss'io quel fiore, 1714, GB-Ob;
Cieco nume alato arciero, A-Wn, B-Bc, D-Bsb;
Ciò che trova amore lega, lost, listed in B.S. Brook, ed.: The Breitkopf Thematic Catalogue … 1762–1787 (New York, 1966, 190–191);
Con troppo rigore la pace al mio destin, DS;
Così tosto o mio bel sole, A-Wn, D-Bsb, MEIr, GB-Lbl
Dirmi ch'io non adori, A, bc, I-Nc;
Di valle in monte, D-Bsb;
D'una rosa che mi punse, GB-Lbl;
Ecco che già ritorna il Tauro eterno, D-DS;
E in sen mi resta core, S, ob, 2 chalumeaux, 2 vn, va, bc, DS;
E pur dolce a un cor legato, S/A, bc, A-Wn;
Erbe nuove e nuovi fiori, D-SHs;
Eurilla vel concesso cara, 1v, bc, B-Bc, D-MEIr, GB-Lgc, I-Fc;
Fileno che le frodi, A, 2 vn, va d'amore, bc, US-LAuc;
Filli gentil nel tuo bel fior degli anni, A-Wgm;
Furie che negl'abissi, A, bc, Wn;
Genio che amar volea, Wn, D-Bsb;
Già che intender non vuole, A, bc, A-Wn;
Già per il tuo rigore (P.A. Rolli), S, 2 vn, va, bc, B-Bc, GB-Er;
Il mio cor sin'or fu mio, 1714, Ob;
Il più fiero dolor, A-Wn;
Il zeffiretto che tutto amore, 1v, bc, B-Lc;
Incolte piante erbe odorose, D-DS;
Insoffribile tormento, A-Wn;
Io parto ma ben presto, S, S, bc, D-Bsb
L'idol mio de pianti, A, bc, A-Wn;
Lisetta mi tradisti ma forse ancor, D-DS;
Lontananza crudel quanto m'affanni, Bsb, DS, GB-Lbl;
Luci voi siete quelle, D-Bsb, DS;
Lungi son io dal caro mio bene, DS;
Lungo un placido rio porto il fianco, Bsb, SHs;
Mentre dorme a Nice al dolce mormorio, DS;
Mi convien soffrir in pace, S/A, bc, A-Wn, D-Bsb;
Mio ben mia vita t'adorerò, S, S, bc, Bsb;
Mio nemico pensier perché alla mente infido, GB-Lbl;
Mirate occhi mirate, D-Bsb, GB-Lbl, I-MOe (attrib. G. Bononcini);
Morto è Amor ninfe piangete, D-DS;
Ne' spatiosi campi, A, bc, A-Wn;
Nice quella severa amabil ninfa (Bernardoni), Wgm, D-DS;
Non han più gl'occhi, lost, listed in EitnerQ;
†Non torni mai quella funesta notte, B-Bc (attrib. F. Conti), D-Bsb;
Non v'è pena maggior del mio tormento, A-Wn, D-Bsb, I-MOe (attrib. G. Bononcini);
Non voglio udirti o core, US-LAuc;
Occhi belli ma troppo superbi, B-Bc, D-SHs, SWl;
O Filli o dolce, lost, listed in EitnerQ;
O miseria d'amante core, S/A, bc, A-Wn, D-Bsb, SHs;
Or vantatevi o pupille (A. Ottoboni), 1709, GB-Lbl
Pasce al suono, S, 2 vn, bc, US-LAuc;
Pastori o voi ch'in pianto stillate, A-Wn;
Pastor pastore hai vinto, A, bc, Wn;
Poiché Fidalbo amante da Clorinda, D-SHs;
Pur al fin gentil viola, S, va d'amore, bc, Bsb, DS;
Qual cara fiamma io senta, DS;
Quando Nice era fide, A-Wn;
Quanti sospiri quanti crudel martiri, D-Bsb, DS;
Quell'augel che sciolto vola, DS, GB-Cfm, Lbl, Lgc;
Questo mar di vita infido, B, str, bc, D-Bsb;
Qui dove ai colpi di nemica sorte, S, 2 vn, bc, US-LAuc;
†Qui dove il fato rio, 1v, 2 ob, 2 vn, va, bc, J-Tn, D-Bsb (attrib. L. Mancia), S-Uu (attrib. Mancia);
Risolvo ad adorarvi, D-Bsb;
Se lontan sta l'idol mio, DS;
Semplicetta farfalletta, I-Rc;
Sento dirmi con placide forme, D-DS;
Senza te dolce tiranno (Lontananza), A-Wn;
Se t'offesi o bella Irene, Wn;
Sia con me Fillide irata, A, bc, Wn, D-Bsb;
Simbolo del mio ben rosa gentile, MEIr;
S'io rimiro quel bel seno/S’io vagheggio quel bel viso, S. Silvio, S. Filli, bc, GB-Er, US-LAuc;
Sudor del foco è il pianto, 1v, bc, D-MEIr;
Tante e tante del ciel sono le stelle, A-Wn, D-DS;
Un barbaro rigor, A-Wn; Voti offersi al cor, A, bc, Wn
Serenatas:
music lost unless otherwise stated
La festa del Himeneo (balletto, O. Mauro), Berlin, 1 June 1700, D-Bsb; collab. K.F. Rieck
Le fantôme amoureux, Lietzenburg, 1701
Mars und Irene (Spl, C. Reuter), Lietzenburg, 12 July 1703
La più gloriosa fatica d'Ercole (poemetto drammatico, P.A. Bernardoni), Vienna, Hof, 15 Nov 1703
I gloriosi presagi di Scipione Africano (trattenimento musicale, D. Cupeda), Vienna, Hof, 19 March 1704, A-Wn
Marte placato (poemetto drammatico, Bernardoni), Vienna, Hof, 19 March 1707, Wn
La gara delle antiche eroine ne' campi Elisi (S. Stampiglia), Vienna, Hof, 21 April 1707, Wn
La Placidia (poemetto drammatico, Bernardoni), Vienna, Hof, 15 July 1709, Wn, arias GB-Lbl
Doubtful:
Tirsi (dramma pastorale, 5, A. Zeno), Venice, S Salvatore, aut. 1696, arias B-Bc, collab. A. Caldara and A. Lotti [according to Allacci (1755)]
Elisa (dramma per musica, 3, ?Haym, after ?: Annibale pacificatore), London, King's, 15 Jan 1726, arias mainly by N. Porpora, 6 arias (London, 1726)
Vocal religiosa:
Oratorios:
La Passione (C. Arnoaldi), 5 solo vv, chorus, orch, Modena, 6 March 1693, I-MOe; rev. Vienna, 1709, A-Wn
S Radegonda, reina di Francia (G.B. Taroni), Bologna, Arciconfraternità de' SS Sebastiano e Rocco, 10 Dec 1694; Ferrara, Chiesa de' Servi, 19 Feb 1695
Dio sempre grande (A. Gargiera), Mantua, 20 March 1696
La madre dei Maccabei (after G. Gigli), Vienna, imperial chapel, 1704, F-Pc, parts CH-E
Le profezie d'Eliseo nell'assedio di Samaria (G.B. Neri), Vienna, imperial chapel, 1705, A-Wn; Bologna, S Filippo Neri, 1705
Nabuccodonosor (R.M. Rossi), Vienna, 1706, Wn
Sacred latin:
Mass, 1699, lost, mentioned in Casimiri and Vicentini;
Salve regina, 4vv, I-Fa;
O quam sauvis, cantata, T, str, ob, org, D-Dkh
Instrumental:
[12] Divertimenti, vn, vc (Bologna, 1695);
Concerti da camera (?Amsterdam, 1700; see Casimiri and Vicentini);
6 lessons, va d'amore, bc (London, 1724);
57 pieces [?=15 sonatas], va d'amore, bc, S-Skma, 6 sonatas ed. G. Weiss (Kassel, 1974–7), 2 sonatas (Mainz, n.d.)